Anasayfa·Tahribatsız Muayene
Tahribatsız muayene (NDT)
Taşıyıcı elemanlarda çatlak ve süreksizlik tespiti; parçayı sökmeden, kesmeden ve hasar vermeden. TS EN ISO 9712 Seviye 2 belgeli personelle.
Gözle muayene nerede yetmez?
Periyodik kontrolün büyük kısmı gözle muayene, fonksiyon testi ve yük testiyle yürür. Ancak taşıyıcı bir elemanda — kren bomunda, kanca gövdesinde, kazan kaynak dikişinde, iş makinesi şasisinde — çatlak şüphesi doğduğunda gözle muayene bir noktadan sonra hüküm veremez. Yüzey altındaki bir çatlak, boya altındaki bir süreksizlik ya da henüz açılmamış bir kaynak hatası dışarıdan görünmez.
Tahribatsız muayene tam bu noktada devreye girer: parçayı sökmeden, kesmeden ve kullanılamaz hâle getirmeden içeride veya yüzeyde ne olduğunu gösterir.
Ne zaman gerekir?
- Periyodik kontrolde taşıyıcı elemanda çatlak veya deformasyon şüphesi doğduğunda
- Konstrüksiyonda kaynak, kesme veya taşlama içeren önemli bakım ve onarım sonrasında
- Basınçlı kaplarda hidrostatik testin uygulanamadığı durumlarda alternatif yöntem olarak
- Basınçlı kap ve boru hatlarında et kalınlığı ve kaynak bütünlüğü değerlendirmesinde
- Devrilme, çarpma veya aşırı yükleme yaşamış ekipmanın yeniden devreye alınmasında
- İmalat ve montaj sonrası kaynak kalitesinin doğrulanmasında
Rapor nasıl kullanılır?
NDT raporu periyodik kontrol raporunun yerine geçmez; onun eki ve dayanağı olur. Muayene bulgusu periyodik kontrol raporunun “muayene yöntemi” ve “tespit edilen kusurlar” bölümlerine işlenir ve kanaate dayanak oluşturur.
Uyguladığımız yöntemler
Her yöntem farklı bir fiziğe dayanır ve farklı türde süreksizliği bulur. Doğru yöntemi seçmek, muayenenin kendisi kadar önemlidir.
Gözle muayene
Yüzeye açık süreksizliklerin, korozyonun, deformasyonun ve kaynak dikişi geometrisinin belgelenmiş biçimde incelenmesi. Her muayenenin başlangıç noktasıdır: diğer yöntemlere nerede başvurulacağını VT belirler.
Penetrant muayene
Yüzeye sürülen sıvı penetrant, kılcal etkiyle çatlağın içine çekilir. Yüzey temizlendikten sonra uygulanan geliştirici, çatlakta kalan sıvıyı dışarı çeker ve süreksizliği gözle görülür hâle getirir. Manyetik olmayan malzemelerde — paslanmaz çelik, alüminyum, dökme parçalar — en pratik yöntemdir.
Manyetik parçacık muayene
Ferromanyetik parça mıknatıslanır; yüzeydeki veya yüzeyin hemen altındaki bir çatlak manyetik alan çizgilerini saptırır ve kaçak alan oluşturur. Yüzeye serpilen manyetik parçacıklar bu noktada toplanarak çatlağın izini çizer. Çelik konstrüksiyonda en hızlı ve en güvenilir yüzey yöntemidir.
Ultrasonik muayene
Proptan gönderilen yüksek frekanslı ses demeti malzeme içinde ilerler; bir süreksizliğe çarptığında geri yansır. Yansımanın geliş süresinden kusurun derinliği, genliğinden büyüklüğü değerlendirilir. Yüzey altındaki iç kusurları gören en pratik saha yöntemidir; ayrıca et kalınlığı ölçümünde kullanılır.
Radyografik muayene
Parçanın bir yüzünden gönderilen radyasyon malzemeyi geçerken zayıflar; içindeki bir boşluk ya da cüruf, radyasyonu daha az tuttuğu için filmde koyu bir iz bırakır. Kaynak dikişinin iç yapısını kesitsel olarak belgeleyen, arşivlenebilir görüntü üreten tek yöntemdir.
Malzeme ferromanyetik mi, aranan kusur yüzeyde mi içeride mi, yüzey boyalı mı, parçaya iki taraftan erişilebiliyor mu — yöntem bu sorulara göre seçilir. Yanlış yöntem, “temiz” çıkan ama aslında hiçbir şey aramamış bir rapor üretir. Hangi yöntemi neden seçtiğimizi teklifte ve raporda yazılı olarak belirtiyoruz.
Nerede kullanıyoruz?
NDT bizde ayrı satılan bir hizmetten çok, periyodik kontrolün gerektiğinde devreye giren derin katmanıdır.
NDT'de neden bizimle çalışılır?
Çoğu işletme için NDT, periyodik kontrol sırasında aniden ortaya çıkan bir ihtiyaç. O anda ayrı firma aramak, ekipmanı bekletmek demek.
Sık sorulanlar
Tahribatsız muayenede en çok sorulanlar.
NDT raporu periyodik kontrol raporu yerine geçer mi?
Hayır. NDT raporu periyodik kontrol raporunun eki ve dayanağıdır. Bulgu, periyodik kontrol raporunun muayene yöntemi ve tespit edilen kusurlar bölümlerine işlenir ve yetkili kişinin kanaatine dayanak oluşturur.
Hangi yöntemi uygulayacağınıza nasıl karar veriyorsunuz?
Malzemenin ferromanyetik olup olmadığı, aranan kusurun yüzeyde mi iç yapıda mı olduğu, yüzeyin durumu ve parçaya erişim koşullarına göre. Seçimi teklifte gerekçesiyle belirtiyoruz; sahada koşullar değişirse bunu yazılı olarak bildiriyoruz.
Muayene için parçayı sökmemiz gerekir mi?
Hayır, yöntemlerin tamamı ekipman yerindeyken uygulanır. Yalnızca muayene bölgesinin temizlenmesi — boya, pas veya yağ tabakasının kaldırılması — gerekebilir; bunu önceden bildiririz.
Radyografik muayene için tesisi boşaltmamız gerekir mi?
Muayene bölgesi çevresinde bir emniyet alanı oluşturulması gerekir; tesisin tamamının boşaltılması gerekmez. Bu nedenle radyografik çalışmaları genellikle vardiya dışı saatlere veya planlı duruş pencerelerine yerleştiriyoruz.
Çatlak çıkarsa ne olur?
Bulgu, konumu ve boyutuyla birlikte raporlanır ve kabul kriterine göre değerlendirilir. Taşıyıcı elemanda kabul dışı bir bulgu, periyodik kontrol raporunda ağır kusur olarak yer alır ve ekipman giderilene kadar kullanılamaz. Onarım sonrası muayeneyi tekrarlarız.
Seviye 2 ne anlama geliyor?
TS EN ISO 9712 personel belgelendirme standardında Seviye 2, muayeneyi uygulama yetkisinin yanı sıra sonucu kabul kriterine göre değerlendirme ve raporlama yetkisini de kapsar. Seviye 1 yalnızca uygulama yapabilir, hüküm veremez.