Anasayfa·Patlamadan Korunma Dokümanı

Patlamadan korunma dokümanı

Patlayıcı ortam oluşabilecek işyerlerinde bölge sınıflandırması, patlama riski değerlendirmesi ve mevzuatın istediği yazılı dokümanın hazırlanması.

Teklif Al Ex tesisat kontrolü

Kim hazırlamak zorunda?

6331 sayılı Kanun kapsamındaki ve patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan her işyeri. Yükümlülük doğrudan işverene aittir; yönetmelik dokümanı işverenin hazırlayacağını söyler.

Patlayıcı ortam yalnızca rafineri ve kimya tesisine özgü değildir. Un ve yem fabrikasındaki tozdan, boyahanedeki çözücü buharına, LPG dolum tesisinden ahşap atölyesindeki talaş birikintisine kadar geniş bir alanı kapsar. Yönetmelik ayrıca bir karine koyar: yanıcı maddelerin hava ile karışımının patlama oluşturmayacağı araştırmayla kanıtlanmadıkça, o maddeler patlayıcı ortam oluşturabilir sayılır. İspat yükü işverendedir.

Doküman ne işe yarar?

Patlamadan korunma dokümanı bir klasör dolgusu değildir; işyerinin patlama riskine karşı nasıl kurgulandığının yazılı kaydıdır. Çalışma izni sisteminin gerekip gerekmediği, tahliye sisteminin kurulup kurulmayacağı, hangi ekipmanın hangi bölgede kullanılabileceği — bunların hepsi dokümanda belirtilmişse yürürlüğe girer. Yani doküman, sahadaki uygulamanın kaynağıdır.

Ne zaman hazırlanır?

Yönetmelik açıktır: doküman işin başlamasından önce hazırlanır. İşyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme ya da tadilat yapıldığında yeniden gözden geçirilerek güncellenir.

Bölge sınıflandırması masa başında değil, sahada prosesin gerçek işleyişi izlenerek çıkarılır.
Dayanak mevzuat
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik
RG 30/4/2013 – 28633
2013'ten bu yana değiştirilmemiştir.
Üst dayanağı
6331 sayılı İSG Kanunu madde 30 · 1999/92/EC sayılı AB direktifine paralel
Dokümanı isteyen madde
MADDE 10 · içerik MADDE 10/(2)'de sayılır
Hazırlama zamanı
İşin başlamasından önce; önemli değişiklik, genişleme veya tadilatta güncellenir
Risk değerlendirmesiyle ilişki
Patlama riskini içeren risk değerlendirmesiyle birlikte ele alınabilir (MADDE 10/4) — zorunlu değil, tercihe bağlı

Bölge sınıflandırması

Ek-1, yerleri patlayıcı ortam oluşma sıklığı ve bu ortamın devam etme süresine göre ayırır. Gaz, buhar ve sis için üç bölge, toz için üç bölge vardır.

0
Bölge 0 — gaz, buhar, sisPatlayıcı ortamın sürekli olarak veya uzun süreli ya da sık sık oluştuğu yerler.
1
Bölge 1 — gaz, buhar, sisNormal çalışma koşullarında ara sıra patlayıcı ortam meydana gelme ihtimali olan yerler.
2
Bölge 2 — gaz, buhar, sisNormal çalışmada patlayıcı ortam oluşma ihtimali olmayan ya da olsa bile çok kısa süre kalıcı olan yerler.
20
Bölge 20 — tozHavada bulut hâlindeki tutuşabilir tozların sürekli, uzun süreli ya da sık sık patlayıcı ortam oluşturabildiği yerler.
21
Bölge 21 — tozNormal çalışma şartlarında havadaki toz bulutunun ara sıra patlayıcı ortam oluşturabildiği yerler.
22
Bölge 22 — tozNormal çalışmada toz bulutunun patlayıcı ortam oluşturma ihtimali bulunmayan, olsa bile çok kısa süren yerler.
Biriken toz ayrı bir kaynaktır

Toz bölgeleri yalnızca havadaki bulut hâline göre tanımlanır. Ek-1 buna bir not düşer: tabaka, tortu veya yığın hâlinde biriken tutuşabilir tozlar, patlayıcı ortam oluşturabilecek ayrı bir kaynak olarak dikkate alınmalıdır. Toz tesislerinde en sık atlanan husus budur — makine üstündeki ve kiriş üzerindeki birikinti, bulut kadar önemlidir.

Nerelerde patlayıcı ortam oluşur?

Çalıştığımız tesislerde bölge çıkan tipik yerler. Listeye girmenin ölçütü sektör değil, prosesin kendisidir.

Gaz ve LPG tesisleriDepolama, dolum, boşaltma ve vana grupları
Toz üreten proseslerUn, yem, şeker, ahşap, metal tozu ve kaplama
Boya ve kaplama kabinleriÇözücü buharı ve toz boya uygulamaları
Yanıcı sıvı depolamaTank sahaları, pompa istasyonları, dolum noktaları
Basınçlı gaz sistemleriKüresel tanklar, silindirler, proses hatları
Tesis elektrik altyapısıBölge içindeki ve bölgeye komşu pano ve tesisat

Dokümanda yazılı olması gerekenler

MADDE 10/(2) beş kalem sayar ve hepsinin yazılı olmasını ister. Alt işveren ilişkisi varsa altıncı bir kalem daha doğar.

1
Riskin belirlendiği ve değerlendirildiğiPatlama riskinin tespit edilmiş ve değerlendirilmiş olduğu hususu.
2
Alınacak önlemlerYönetmelikteki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için alınacak tedbirler.
3
Sınıflandırılmış yerlerİşyerinde Ek-1'e göre bölge olarak sınıflandırılan yerler.
4
Asgari gereklerin uygulanacağı yerlerEk-2 ve Ek-3'teki asgari gereklerin hangi yerlerde uygulanacağı.
5
Ekipmanın güvenli kurgusuÇalışma yerleri ve uyarı cihazları dâhil iş ekipmanının tasarımı, işletilmesi, kontrolü ve bakımının güvenlik kurallarına uygun sağlandığı.
6
Ekipmanın yönetmeliğe uygunluğuKullanılan tüm ekipmanın İş Ekipmanları Yönetmeliğine (RG 25/4/2013–28628) uygunluğu.
Alt işveren varsa koordinasyon bölümü zorunludur

MADDE 8/(2): asıl işveren–alt işveren ilişkisi bulunan işyerlerinde asıl işveren tedbirlerin uygulanmasını koordine eder ve bu koordinasyonun amacı ile usul ve tedbirlerini patlamadan korunma dokümanında belirtir. Bu kalem MADDE 10'daki beş maddelik listede geçmez; ayrı bir maddeden doğar ve uygulamada en çok atlanan hükümlerden biridir.

Bölgeye göre ekipman seçimi

Ek-3, dokümanda aksi belirtilmemişse ekipmanın ATEX ürün mevzuatındaki kategorilere göre seçilmesini ister. Tablo gaz ve toz için ortaktır:

  • Bölge 0 veya 20 — Kategori 1 ekipman
  • Bölge 1 veya 21 — Kategori 1 veya 2 ekipman
  • Bölge 2 veya 22 — Kategori 1, 2 veya 3 ekipman

Yönetmelik metnindeki atıf 94/9/AT sayılı eski yönetmeliğe yapılmıştır; o yönetmelik 2014/34/AB ile (RG 30/6/2016–29758) yürürlükten kaldırılmış ve eskiye yapılan atıflar yenisine yapılmış sayılmıştır.

Eski ekipman için bir eşik var

26/12/2003'ten önce üretilmiş veya işyerinde kullanılmaya başlanmış ekipmanda yalnızca Ek-2'deki asgari gerekler aranır; bu tarihten sonrakilerde Ek-2 ile birlikte Ek-3 kategori kriterleri de aranır. Denetimde en çok tartışılan noktalardan biridir ve dokümanda gerekçesiyle gösterilmelidir.

Uyarı işareti

MADDE 9, patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin girişine Ek-4'teki işaretin konulmasını ister: üçgen, siyah kenarlı, sarı zemin üzerine siyah yazılı ve sarı zemin işaret alanının en az %50'si.

Yaygın yanlış 1: “PKD belirli aralıklarla yenilenir”

Yönetmelikte patlamadan korunma dokümanı için periyodik bir yenileme süresi yoktur. Güncelleme olay bazlıdır: önemli değişiklik, genişleme veya tadilat. Piyasada söylenen “iki yılda bir” ya da “altı yılda bir” süreleri risk değerlendirmesi mevzuatının tehlike sınıfı süreleridir; ayrı bir konudur.

Yaygın yanlış 2: “PKD'yi şu belgeli kişi hazırlar”

Yönetmelik, dokümanı hazırlayacak kişi için hiçbir unvan, sertifika veya yeterlilik şartı öngörmez; yükümlülüğü işverene yükler. Ek-2/2.8 ise ayrı bir konudur: faaliyete başlanmadan önce işyerinin patlama yönünden güvenliğinin kanıtlanmasını “patlamadan korunma konusunda eğitim almış ve/veya deneyimli ehil kişiler”e bırakır. Kimin hazırladığı değil, dokümanın içeriğinin sahayla tutması önemlidir.

Yaygın yanlış 3: “Madenler de bu kapsamda”

Hayır. MADDE 2 bu yönetmeliğin kapsamı dışında bıraktığı işleri sayar; sondaj yöntemiyle maden çıkarma ile yeraltı ve yerüstü maden çıkarma işleri bunların arasındadır. Buna karşılık patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerde kullanılan taşıma araçları kapsam içindedir — örneğin bölge içinde çalışan bir forklift.

Bu dokümanda neden bizimle çalışılır?

Patlamadan korunma dokümanının kalitesi, içindeki mevzuat alıntılarıyla değil bölge sınıflandırmasının sahayla tutmasıyla ölçülür. Yanlış çizilmiş bir bölge sınırı, tüm ekipman seçimini yanlış yapar.

Bölgeyi sahada çıkarırızSınıflandırma prosesin gerçek işleyişi, havalandırma ve kaçak noktaları izlenerek yapılır; şablon üzerinden değil.
Ekipman envanteriyle eşleştiririzHer bölgedeki mevcut ekipmanın kategorisi tek tek kontrol edilir; 26/12/2003 eşiği gerekçesiyle dokümana yazılır.
Dokümanı uygulanabilir yazarızÇalışma izni sistemi, tahliye ve uyarı düzeni dokümandan doğar. Sahada karşılığı olmayan bir madde yazmayız.
Alt işveren koordinasyonunu atlamayızMADDE 8/(2) gereği koordinasyonun amacı, usulü ve tedbirleri dokümanda yer alır.
Ex tesisat kontrolüyle birlikte planlanırBölge içindeki elektrik tesisatının periyodik kontrolü TS EN 60079 serisine göre yürütülür; aynı programda ele alırız.

Sık sorulanlar

Patlamadan korunma dokümanında en çok sorulanlar.

Risk değerlendirmemiz var, ayrıca PKD gerekir mi?

Patlayıcı ortam oluşma ihtimali varsa evet. Yönetmelik, patlama riskini de içeren risk değerlendirmesiyle dokümanın birlikte ele alınabileceğini söyler (MADDE 10/4) — bu bir imkândır, dokümanın gereksiz olduğu anlamına gelmez. İçeriğin MADDE 10/(2)'deki beş kalemi karşılaması gerekir.

2013 öncesinde hazırlanmış dokümanımız geçersiz mi oldu?

Hayır. GEÇİCİ MADDE 1, mülga 2003 yönetmeliği kapsamında hazırlanmış dokümanları geçerli kabul eder. Ancak bu, güncelleme yükümlülüğünü kaldırmaz: o tarihten bu yana önemli değişiklik, genişleme veya tadilat olduysa doküman güncellenmelidir.

Bölge sınıflandırması yapılınca tüm ekipmanı değiştirmek gerekir mi?

Hayır. 26/12/2003'ten önce üretilmiş veya kullanılmaya başlanmış ekipmanda Ek-2'deki asgari gerekler aranır; ATEX kategori şartı aranmaz. Bu tarihten sonrakilerde kategori uygunluğu gerekir. Envanteri bu eşiğe göre ayırır, hangi kalemin değişmesi gerektiğini gerekçesiyle gösteririz.

Çalışma izni sistemi kurmak zorunda mıyız?

Ek-2/1.2 bunu “patlamadan korunma dokümanında gerekli görülmesi hâlinde” şartına bağlar. Yani gereklilik dokümandan doğar. Gerekli görülüyorsa izin, yetkili ve sorumlu bir kişi tarafından işe başlamadan önce yazılı verilir.

Tesisimizde alt işverenler çalışıyor, sorumluluk kimde?

Her işveren kendi kontrol alanına giren hususlardan sorumludur. Asıl işveren–alt işveren ilişkisi varsa asıl işveren tedbirlerin uygulanmasını koordine eder ve bu koordinasyonu dokümanda tarif eder. İş merkezi, iş hanı, sanayi bölgesi veya sitesi ise koordinasyonu yönetim sağlar.

İlgili sayfalar

Elektrik, topraklama, paratonerPatlayıcı ortam elektrik tesisatının TS EN 60079 serisine göre periyodik kontrolü. İş hijyeni ölçümleriToz ve kimyasal etken ölçümleri; bölge çalışmasının sayısal dayanağı. Proje hizmetleriTesisat projesi eksikse projelendirmeyi de aynı ekip yürütür.

Prosesinizi anlatın, bölge çıkıp çıkmadığına bakalım.

Hangi maddeleri kullandığınızı, proses adımlarını ve varsa mevcut dokümanınızı gönderin; kapsamı ve güncelleme gerekip gerekmediğini yazılı bildirelim.

Teklif Al İletişim